پیشروی پاکستان در خاک افغانستان طی ماه مارچ 2026

دیده بان امنیت افغانستان

 

چکیده

از زمان تاسیس پاکستان، اختلافات مرزی، یکی از کانون های اساسی اختلافات میان پاکستان و نظام های بر سر قدرت در افغانستان به شمار رفته است. این اختلافات مرزی گاه آن قدر عمیق و پیچیده شده است که در مواردی علاوه بر درگیری های مستقیم نظامی، سبب ایجاد بحران های چندگانه سیاسی، اجتماعی و امنیتی در دو سوی دیورند، و به خصوص در افغانستان شده است.

از جانب دیگر، طولانی بودن سرحدات افغانستان، چالش های سیاسی- امنیتی و نبود نظام مقتدر، همواره از عوامل اساسی بوده اند که سبب عملکرد ضعیف افغانستان در کنترول مرزها با همسایگان شده است. با این حال، خط دیورند به دلیل ماهیت تاریخی و عدم پذیرش جانب افغانستان به عنوان مرز رسمی، در کانون اختلاف پاکستان با افغانستان قرار داشته است.

این اختلافات در طی دوره های مختلف زمانی منجر به تنش سیاسی- امنیتی میان دو کشور شده که همواره اتهاماتی را برای هر دو طرف به همراه داشته است. با روی کار آمدن نظام طالبان به عنوان گروهی که با حمایت همه جانبه اسلام آباد در کابل به قدرت رسید، این تصور مبنی بر حل اختلافات دو کشور بار دیگر در محافل سیاسی رونق گرفت و امیدواری ها را در پاکستان مبنی بر حل و فصل اختلافات مرزی با افغانستان افزایش داد.

اما دیری نگذشت که با گسترش فعالیت گروه تروریستی تحریک طالبان پاکستانی در آن کشور، انگشت انتقاد اسلام آباد به سمت طالبان افغان نشانه رفت. این انتقادات با گسترش دامنه ی فعالیت های تروریستی در داخل پاکستان، تبدیل به درگیری های مستقیم مرزی میان اسلام آباد و طالبان شد. درگیری ها تا جایی جدی شد که پاکستان در چند مرحله اقدام به بمباران ولایت های سرحدی از قبیل قندهار، خوست، پکتیا، پکتیکا، ننگرهار، نورستان، کنر و کابل به عنوان پایتخت کشور نمود. طالبان نیز با ارسال درون های دست ساخت ابتدایی، تلاش کردند تا در برخی مناطق مرزی و اسلام آباد انفجارهایی را سازماندهی کنند.

ایجاد همین تنش ها، ضعف شدید نظامی طالبان و ناتوانی شان در مدیریت تنش با استفاده از مذاکره، سبب شد تا پاکستان با استفاده از فرصت به دست آمده، به دنبال تحقق برنامه های خود در مرز با افغانستان برآید. امری که منجر به پیش روی در داخل خاک افغانستان و پس زدن طالبان از برخی نقاط در دیورند شد.

تثبیت پیش روی پاکستان در خاک افغانستان

پس از گزارش های نشر شده در جریان ماه مارچ سال روان میلادی مبنی بر پیشروی نیروهای نظامی پاکستانی در داخل خاک افغانستان، دیدبان امنیت افغانستان با انجام تحقیق مستقل بر مبنای تحلیل تصاویر ماهواره ای در سراسر خط دیورند، استفاده از منابع انسانی و بررسی گزارشات رسانه ای، موفق شد تا پیش روی نیروهای نظامی پاکستان در داخل خاک افغانستان و ضمیمه کردن حداقل 32 کیلومتر مربع از خاک افغانستان به پاکستان را در منطقه ای به نام غدوانه مستند نماید.

بر مبنای این تحقیق و بر اساس تصاویر ماهواره ای در دسترس قرار گرفته، مشخص است که پاکستان در ماه مارچ سال روان میلادی، در دو مرحله و با کشیدن سیم خاردار بر بخشی از ولسوالی تروه ولایت پکتیکا، منطقه غدوانه که حدود 32 کیلومتر مربع از خاک افغانستان را در بر می گیرد، به خاک خود ضمیمه کرده است.

نقشه شماره 1: محل دقیق پیش روی، و ضمیمه ساختن خاک افغانستان توسط پاکستان

چگونگی پیش روی در داخل خاک افغانستان

در اواخر فبروری ۲۰۲۶، در حین جریان درگیری های پراکنده در قسمت هایی از خاک دیورند میان طالبان و نیروهای نظامی پاکستان، پاکستانی ها در چهارچوب عملیات نظامی غضب الحق، کشیدن سیم خاردار را در دهانه ی منطقه ی غدوانه در خاک افغانستان آغاز کردند. این روند تا اواخر ماه مارچ دوام یافت و در تمام این مدت نیروهای نظامی پاکستان بدون سر و صدا و مقاومتی از سوی طالبان، موفق شدند این منطقه را به خاک خود ضمیمه کنند. این امر زمانی نهایی به نظر می رسد که پوسته طاهر، تنها پوسته ی افغانستان در غدوانه که در زمان نظام جمهوریت در اختیار نیروهای امنیتی افغان بود، اکنون به تصرف نیروهای پاکستانی در آمده است. با این حال مشخص نیست که آیا طالبان عمدا این پوسته را رها کرده اند و یا نیروهای پاکستانی با قوت نظامی موفق به تصرف آن شده اند.

بررسی تصاویر ماهواره ای به دست آمده توسط دیدبان امنیت افغانستان

تصاویر ذیل که از طریق ماهواره Sentinel-1 متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) به دست آمده است، به خوبی نشان می دهد که روند مسدود سازی دهنه ی غدوانه توسط پاکستان در اوایل مارچ آغاز یافته و در تاریخ 22 ماه مارچ تکمیل شده است. این روند در حالی تکمیل شده است که پاکستانی ها در گذشته در شمال غدوانه و در داخل خاک خود در نزدیکی موقعیتی که فعلا آن را تصرف کرده اند، مرکز نظامی مجهز پشتیبانی ایجاد کرده اند.

تصویر شماره 2: این تصویر که توسط ماهواره کوپرنیک گرفته شده است، جریان قبل از ساخت و ساز سیم خاردار را در تاریخ 6 مارچ 2026 در خاک افغانستان را نشان می دهد.

تصویر شماره 3: این تصویر جریان ساخت و ساز سیم خاردار را در تاریخ 18 مارچ سال روان میلادی در دهانه ی غدوانه و در داخل خاک افغانستان نشان می دهد.

تصویر شماره 4: این تصویر بیانگر تکمیل روند ساخت و ساز و مسدود سازی دهانه غدوانه در 22 مارچ سال روان میلادی در داخل خاک افغانستان است. امری که به معنی ضمیمه ساختن این بخش از خاک افغانستان به پاکستان است.

این پیشروی در حالی مستند می شود که در ۲۷ مارچ ۲۰۲۶، BBC دری با استناد به برخی تصاویر گزارش داد که حصارکشی داخل خاک افغانستان صورت گرفته و پاکستان حداقل منطقه ای را به طول ۱۲ کیلومتر از خاک افغانستان ضمیمه ی خاک خود کرده است.

این تحول در حالی شکل می گیرد که طالبان افغان بعد از نشر برخی گزارش ها مبنی بر امکان پیش روی نیروهای نظامی پاکستان در داخل خاک افغانستان، با نشر تصاویر ویدیویی که محل و زمان آن مشخص نیست، ادعا کردند که تمام ساحات مربوط به خاک افغانستان در اختیار آنان است و در هیچ منطقه ای پاکستانی ها پیش روی نداشته اند.

بررسی تخنیکی تصاویر ماهواره ای

تحلیل تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-1 با استفاده از ترکیب باند VV+VH در حالت RGB Ratio که از اکوسیستم فضای داده‌ای Copernicus آژانس فضایی اروپا (ESA) استخراج شده، تغییرات زمینی قابل مشاهده‌ای را در منطقه غدوانه بین فبروری تا مارچ ۲۰۲۶ ثبت می‌کند. در تصویر مورخ ۱۴ فبروری ۲۰۲۶ پیش از عملیات نظامی پاکستان هیچ خط خطی مستقیم یا بازگشت رادار غیرطبیعی در زمین هموار دشت مشاهده نمی‌شود؛ الگوی رنگی غالب آبی تیره نشان‌دهنده سطح پست و صاف با بازگشت رادار پایین است، در حالی که رشته‌کوه‌های اطراف با رنگ نارنجی و زرد روشن نشانه بازگشت بالا از توپوگرافی ناهموار مشخص می‌شوند. در تصویر ۱۸ مارچ ۲۰۲۶ تغییراتی محسوس در بافت سطح زمین قابل رویت است که با فعالیت خاکبرداری و نصب سیم خاردار به صورت خطی همخوانی دارد. اما در تصویر ۲۲ مارچ ۲۰۲۶، یک خط روشن سفید و آبی، با بازگشت رادار بالا به شکل یک حلقه بسته در دشت ظاهر می‌شود، الگویی که در تصاویر پیشین کاملاً غایب بود و از نظر فیزیکی با نصب سیم خاردار (سازه فلزی) سازگار است، زیرا مصالح فلزی بازگشت میکروویو را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهند. تمامی تصاویر با نرم‌افزار Copernicus Browser پردازش و در فرمت IW (Interferometric Wide Swath) با وضوح تقریبی ۵×۲۰ متر استخراج شده‌اند، وضوحی که مستقیماً امکان رویت تار حصار را نمی‌دهد، اما تغییر کلی بازگشت رادار ناشی از آن را به وضوح ثبت می‌کند.

اقدامات عمده پاکستان در دو سوی دیورند

پاکستان از دیرباز با روی دست گرفتن استراتژی منسجم در دو سوی خط دیورند، به دنبال تحقق استراتژی تثبیت مرزهای خود با افغانستان بوده است، امری که تقریبا توسط هیچ نظامی در افغانستان به گونه ی رسمی پذیرفته نشده است. این استراتژی به روش های گوناگون از جمله توزیع اسناد هویتی پاکستانی به اتباع افغان در داخل خاک افغانستان، کشیدن سیم خاردار، حملات توپخانه ای، ماین گذاری و حفر خندق دنبال شد و اخیرا وارد مرحله ی تازه ای شده است. چنانچه به نظر می رسد که پاکستان پس از سقوط نظام جمهوریت و روی کار آمدن طالبان، به خصوص در جریان دو سال گذشته، به دنبال ایجاد منطقه ی حایل با افغانستان است.

پاکستان برای تحقق این هدف، با فیر راکت به مناطق مسکونی به خصوص در ساحاتی از کنر و ننگرهار، مردم محلی را تحت فشار قرار داده تا خانه ها و مناطق خود را ترک کنند، مناطق مسکونی را تخلیه کنند و پوسته های طالبان را به عقب برانند. علاوه بر آن، مجموع این رویدادها که با استفاده از ضعف عمده ی نظام طالبان مبنی بر عدم مشروعیت داخلی و بین المللی صورت می گیرد، این فرصت را برای پاکستان ایجاد کرده است تا بدون واکنش جدی طالبان و ممانعت بین المللی، به اهداف خود جهت پیشروی در داخل خاک افغانستان و ایجاد مناطق حایل دست یابد.

• حملات توپخانه‌ای

پاکستانی ها از سال های دور، همواره اقدام به انجام حملات توپخانه‌ای دوام‌دار و بی‌رویه در مناطق کوهستانی و ساحات مرتفع در امتداد ولایات ننگرهار، کنر و نورستان کرده اند. این اقدام پاکستان که معمولا به بهانه هدف قرار دادن ترددهای غیرقانونی گروه های مسلح صورت می گیرد، بیشتر تلاشی است به منظور جلوگیری از اعمار پوسته های نظامی در نزدیکی خط دیورند و خالی ساختن مناطق مسکونی در داخل افغانستان. حملات هوایی اخیر و هدف قرار دادن خانه های افراد ملکی نیز، شدت تلاش پاکستان جهت تحقق این هدف را نشان می دهد. بر مبنای ارزیابی معلوماتی که در اختیار دیدبان امنیت افغانستان قرار گرفته است، این حملات به گونه مشخص از مناطقی در چترال و باجور بالای مناطقی در شرق افغانستان شامل ولسوالی های سرحدی ننگرهار، کنر و نورستان صورت می گیرد.

همچنان در جریان ماه های اخیر نیز، حملات پی هم توپخانه ای و محاصره ولسوالی های ناری، برگمتال و کامدیش توسط پاکستان سبب شد تا بزرگان محلی به مذاکره مستقیم با نیروهای پاکستانی بپردازند و عملا طالبان نیروهای نظامی شان را از این ولسوالی ها خارج نمایند. در چارچوب این توافق، از ولسوالی ناری کنر تا نورستان، نیروهای پاکستان و طالبان از آتش‌باری خودداری خواهند کرد. این توافق که میان ۲۶ تن از بزرگان ولسوالی‌های ناری، کامدیش و برگمتال و همچنان چترال صورت گرفته است، نیروهای طالبان و پاکستان را مکلف به رعایت آتش‌بس کرده است.

• ماین گذاری

نیروهای نظامی پاکستان علاوه بر کشیدن سیم خاردار در آن سوی دیورند، ساحاتی از خط مرزی دیورند را که از ننگرهار تا قسمت هایی از پکتیا و پکتیکا دوام می یابد، جهت جلوگیری از تردد گروه تحریک طالبان پاکستانی از داخل خاک افغانستان ماین گذاری کرده اند.

پاکستان بعد از به قدرت رسیدن طالبان افغان، در افزایش نا امنی ها در داخل خاک پاکستان، عدم کنترول سرحدات و حضور برخی اعضای طالبان افغان در حملات در داخل پاکستان، انگشت انتقاد و اتهام را به سوی گروه طالبان بلند می کنند.

• نفوذ اجتماعی- سیاسی

پاکستان به منظور گسترش نفوذ خود در میان اقوام ساکن در این سوی خط دیورند، همواره تلاش کرده است تا با کسب حمایت های اجتماعی و سیاسی این ساکنین، به آنها شناخت کارت پاکستانی توزیع نمایند. این روند، سبب گسترش نفوذ اجتماعی- سیاسی پاکستان در داخل خاک افغانستان و به خصوص در میان ساکنین دیورند می شود، امری که به مردم اجازه ی عبور و مرور آزاد به داخل خاک پاکستان و استفاده از تسهیلات موجود در داخل خاک آن کشور را فراهم می سازد. این سیاست توسط پاکستان بیشتر در ولایت های کنر، ننگرهار و خوست دنبال شده است.

• احداث سیم‌خاردار

احداث سیم‌خاردار از بزرگترین پروژه های پاکستان در خط دیورند با افغانستان بوده است. بر مبنای این پروژه، پاکستان کشیدن سیم خاردار را تقریبا در تمامی ساحات ممکن انجام داده است. سیم خاردار در برخی مناطق به حسگرها و کمره های امنیتی مجهز بوده و توسط درون، تاورهای دیدبانی، ماین گذاری و گشت های نظامی کنترول و مدیریت می گردد.

• حفر خندق‌

یکی دیگر از روش های مورد استفاده توسط پاکستانی ها در امتداد خط دیورند، حفر خندق‌های عمیق (با عرض ۴ متر و عمق هشت متر) در ساحات هموار مرزی است. پاکستان این روش را در تمام ساحات هموار به خصوص از پکتیکا (غدوانه) تا زابل (حدود 55 کیلومتر)، و سپس قندهار و هلمند به کار برده اند.

بر اساس بررسی های صورت گرفته از تصاویر ماهواره ای، حفر خندق همواره به عنوان گزینه ی دومی در کنار سیم خاردار صورت گرفته است. به نظر می آید این اقدام به منظور ایجاد موانع بیشتر در ساحات هموار، و همچنان به منظور جدایی اقوام در دو طرف خط دیورند صورت گرفته است.

تصویر شماره 5 نشان دهنده سیم خاردار و خندق در امتداد خط دیورند.

ضمایم:

ضمیمه شماره 1: اطلاعات در مورد ماهواره استفاده شده در تصویر برداری از غدوانه

معرفی ماهواره Sentinel-1

Sentinel-1 یک ماهواره رادار (SAR — Synthetic Aperture Radar) متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) است که به جای دوربین معمولی، امواج میکروویو به زمین می‌فرستد و بازتاب آنها را ثبت می‌کند. این یعنی شب و روز، زیر ابر و باران، بدون هیچ محدودیتی تصویر می‌گیرد که برای منطقه‌ای کوهستانی و ابرگرفته مانند پکتیکا بسیار حیاتی است. داده‌ها به صورت رایگان از پلتفرم Copernicus اتحادیه اروپا در دسترس عموم است.

رنگ های به کار رفته در تصویر

این تصاویر ترکیب دو باند رادار هستند — VV (ارسال عمودی، دریافت عمودی) و VH (ارسال عمودی، دریافت افقی) که در کانال‌های RGB ترکیب شده‌اند:

• نارنجی/زرد/سرخ: بازگشت رادار بالا- کوه‌ها، صخره‌ها، زمین ناهموار، یا سازه‌های فلزی و مصنوع
• آبی تیره: بازگشت رادار پایین- زمین صاف، دشت، یا آب آرام
• سفید/آبی روشن درخشان: بازگشت بسیار بالا- معمولاً سازه فلزی، دیوار، یا حصار که امواج را مستقیم بازمی‌گرداند

تصویر شماره 6: این تصویر متحرک که از ماهواره کوپرنیک برداشته شده و در برگیرنده مجموعه ای از تصاویر از فبروری تا جون سال 2026 است که جهت ایجاد وضاحت بیشتر و تغییر دهانه غدوانه را در طول زمان 5 ماه نشان می هد که در یک تصویر واحد ادغام شده اند.

ضمیمه شماره 2: ویدیوی ایجاد شده از منطقه قبل از کشیدن سیم خاردار توسط پاکستان

منابع:

1. ANI, Pakistan issuing IDs to Afghan nationals across Durand line, 31 Jan 2022, https://www.aninews.in/news/world/asia/pakistan-issuing-ids-to-afghan-nationals-across-durand-line-says-analyst20220131095302/
2. Crisis Group, Pakistan: Responding to the Militant Surge on the Afghan Border, 27 Feb 2026, https://www.crisisgroup.org/rpt/asia-pacific/pakistan-afghanistan/354-pakistan-responding-militant-surge-afghan-border
3. European Space Agency. (2014). Copernicus Sentinel-1 SAR mission. ESA. https://sentinel.esa.int/web/sentinel/missions/sentinel-1
5. Neimat Khan, 28 Feb 2026, “Pakistan says it seized 32 square kilometers inside Afghanistan as border clashes escalate”, https://www.arabnews.com/node/2634802/amp
6. علی حسینی، آیا پاکستان بخشی از خاک افغانستان را تصرف کرده است؟، بخش راستی آزمایی بی بی سی، 27 مارچ 2026، https://www.bbc.com/dari/articles/cvg4pn35l9yo .
7. افغانستان اینترنشنل، راه‌های کامدیش و برگمتال با ‘میانجی‌گری بزرگان محلی باز شده است’، 3 اپریل 2026، https://www.afintl.com/fa/202604131242